چرا باید برای قصاص قاتل بنیتا تفاضل دیه پرداخت شود؟

 Ghoveye ghazaieh-jpg

ایران وایر: رئیس کل دادگستری تهران می گوید: «در این پرونده کسی که کشته شده دختر است و قاتل یک مرد و در این میان تفاوت دیه‌ای وجود دارد که باید پرداخت شود.»

بنیتا هشت ماهه بود، تیرماه امسال که خانواده‌اش قصد سفر داشتند. پدر او را بغل کرد و روی صندلی عقب ماشین نشاند از پارکینگ خانه بیرون آمد و از ماشین پیاده شد تا در پارکینگ را ببندد. مادرش مشغول بستن بند کفش‌هایش بود که یک نفر سوار ماشین آن‌ها شد تا خودروی پرایدشان را بدزد. فریادهای مادر و پدر و همسایه‌ها فایده نداشت. سارق، بنیتا را با ماشین دزدید. خانواده بنیتا پنج روز در صفحات مجازی درباره فرزند هشت‌ ماهه‌شان اطلاع‌رسانی کردند. عکس‌هایش زا منتشر کردند و از مردم خواستند هرجا این بچه را دیدند اطلاع دهند اما روز ششم پلیس تهران خبر از کشف یک خودروی پراید در منطقه ورامین داد. خودرویی که یک بچه هشت ماهه در آن جان داده بود.

چند روز بعد دو نفر از دزدان دستگیر شدند و برای متهم اصلی حکم قصاص صادر شد. دو روز پیش اما غلام‌حسین اسماعیلی رئیس کل دادگستری استان تهران، در خصوص اجرای حکم قصاص به رسانه‌ها گفت: «در این پرونده کسی که کشته شده دختر است و قاتل یک مرد و در این میان تفاوت دیه‌ای وجود دارد که باید پرداخت شود.»

نابرابری دیه زن و مرد از قوانین اسلام است که در قانون مجازات جمهوری اسلامی هم وجود دارد. سال 82 اصغر فرهادی در دومین فیلم سینمایی‌اش «شهرزیبا» این موضوع را به تصویر کشید. او خانواده‌ای را نشان داد که دخترشان به قتل رسیده بود اما نمی‌توانستند تفاضل دیه را تهیه و حکم قصاص را اجرا کنند.

 

محمد اولیایی فرد؛ حقوق‌دان در خصوص حرف‌های اسماعیلی درباره پرونده بنیتا به ایران وایر می‌گوید: «ماده 381 قانون مجازات اسلامی جدید می‌گوید: مجازات قتل عمدی قصاص است. دراین ماده قانونی آمده مجازات قتل عمدی در صورت تقاضای ولی دم و وجود سایر شرایط مقرر در قانون، قصاص و در غیر این صورت مطابق مواد دیگر قانون از حیث دیه و تعزیر عمل می گردد. از سوی دیگر در ماده 550 هم آمده که دیه قتل زن نصف دیه قتل مرد است. بنابراین آنچه غلام‌حسین اسماعیلی درباره پرونده بنیتا گفته درست است و تفاضل دیه باید پرداخت شود.»

موضوع برابری دیه زن و مرد یکی از مهمترین خواسته‌های جنبش زنان در دهه 80 بود، در سال 92 که قانون مجازات اسلامی جدید اجرایی شد، بسیاری به تبصره قانونی جدیدی اشاره کردند و عنوان کردند دیه زن و مرد برابر شده است. موسی برزین حقوق‌دان به ایران وایر می‌گوید: «هیچ‌گاه برابری دیه زن و مرد در قانون مجازات اسلامی اتفاق نیفتاد. قانون‌گذار تبصره‌ای تعیین کرد که به موجب آن تفاضل دیه از صندوق خسارات بدنی پرداخت می‌شد و این که بگوییم برابری دیه به وجود آمد، کاملا غلط است.»

محمداولیایی فرد؛ هم با او هم عقیده است: « برابری دیه زن و مرد به وجود نیامده چون دیه، قصاص و حدود در قرآن آمده و نمی‌توانند آن را عوض کنند بلکه می‌توانند آن را دور بزنند. این کار را قانون‌گذار در قانون مجازات اسلامی جدید مصوب سال 92 انجام داده است.»

 

تا قبل از تصویب این قانون زمانی که یک زن توسط مردی کشته می‌شد. خانواده زن برای اجرای قصاص باید نصف دیه را تامین می‌کرد. این مشکل خیلی‌ها بود یعنی ظلم در حق خانواده زن بود و خیلی وقت‌ها خانواده‌ها نمی‌توانستنددیه را پرداخت کنند و بعد از چند سال قاتل بچه‌شان آزاد می‌شد: «اما در قانون مجازات جدید در تبصره ماده 551 قانون‌گذار اعلام کرده که تفاضل دیه از صندوق خسارت‌های بدنی پرداخت می‌شود. یعنی تفاضل دیه بنیتا باید پرداخت شود اما لازم نیست خانواده آن را پرداخت کنند. این تفاضل از محل صندوق خسارات بدنی تامین می‌شود. اسماعیلی هم در گفته‌هایش اشاره‌ای نکرده که تفاوت دیه باید از کجا پرداخت شود، فقط گفته باید پرداخت شود.»

 

تبصره ماده 551 می‌گوید: «در کلیه جنایاتی که مجنیٌ علیه مرد نیست، معادل تفاوت دیه تا سقف دیه مرد از صندوق تأمین خسارت های بدنی پرداخت می شود.» به گفته موسی برزین در ابتدا مشخص نبود این تفاوت دیه در چه مواردی پرداخت می‌شود و بسیاری از حقوق‌دانان نمی‌دانستند این صندوق تفاوت دیه قتل عمد را هم می‌پردازد یا فقط تصادفات و قتل‌های غیر عمد را در بر می‌گیرد. اولیایی فرد می‌گوید:« وقتی سردرگمی ایجاد شد اداره حقوقی قوه قضاییه در پاسخ به سوالی ابهامات را رفع کرد و نظریه شماره 1111 را ارائه داد.»

در نظریه اداره حقوقی دادگستری آمده: «اطلاق ماده 551قانون مجازات اسلامي مصوب سال1392و تبصره آن شامل ديه کليه جنايات اعم از عمدي (که درموارد خاصّ قصاص منتفي وديه تعلق مي‌گيرد) و غيرعمدي است. امّا درخصوص نحوه چگونگي پرداخت آن چون مقررات مدوني تصويب نشده است، اصلح است که مراتب را از صندوق تأمين خسارتهاي بدني پرسش نمايند.»

 

به گفته موسی برزین تفاوت دیه زن و مرد زمانی باید پرداخت شود که حکم قصاص داده شود و در مجازات اعدام پرداخت تفاوت دیه لازم نیست: «تفاوت حکم بنیتا و ستایش این است. برای قاتل ستایش مجازات اعدام در نظر گرفته شده، چون بحث تجاوز به عنف هم وجود داشته و برای قاتل بنیتا قصاص، چون تجاوز به عنف وجود نداشته. در مورد پرونده ستایش نیازی به پرداخت تفاضل دیه نیست اما در این پرونده موضوع تفاضل دیه مطرح است.»

ستایش دختر 8 ساله افغانستانی بود که سال گذشته در منظقه خیرآباد ورامین توسط پسر نوجوان همسایه‌شان دزدیده شد. پسر پس از تجاوز، او را کشت و جسد را با اسید سوزانده بود. قاتل ستایش بابت ارتکاب قتل به قصاص، تجاوز به عنف به اعدام و بابت جنایت بر میت به دیه محکوم شده است.

به گفته محمد اولیایی فرد در بحث زنا یکباره قانون شریعت عوض می‌شود یعنی وقتی در پرونده‌ای تجاوز به عنف وجود داشته باشد. قانون قصاص را کنار می‌گذارد و از قوانین زنا استفاده می‌کند: «ماده 224 می‌گوید که حد زنا در مواردی اعدام است. یکی از آن‌ها زنای به عنف است. در این صورت نیازی به پرداخت دیه نیست. یعنی فرض کنید در یک مورد مرد به زنی تجاوز می‌کند و زن می‌میرد و در مورد دیگر مرد زن را با چاقو می‌کشد در مورد اول که تجاوز صورت گرفته، بحث اعدام مطرح می‌شود که نیازی به پرداخت تفاوت دیه نیست و در مورد دوم بحث قصاص صورت می‌گیرد که تفاصل دیه باید تامین شود.»

شیما شهرابی