قاچاق مستمر خاک مراتع و مزارع ایران به امارات متحده عربی و قطر از دهه ۸۰ تاکنون برای ساخت جزایر مصنوعی و خشک کردن دریا

ghachaghe khak تیتر عجیبی است؛ «خاک ایران قاچاق می‌شود!» شاید برای شما هم سوال شده باشد که اصلا مگر می‌ شود خاک را قاچاق کرد؟ این گزارش نگاهی به ماجرا دارد.
 
مجله مهر: شاید برای شما هم این خبر، عجیب به نظر برسد! «خاک ایران قاچاق می‌شود.» بله، عجیب است، البته آن‌هایی که بیشتر با محیط زیست و مسائل مربوط به آن سر و کار دارند، قاچاق خاک را موضوعی قدیمی می‌دانند که به گفته خودشان حتی حالا کمتر از قبل شده است. اما ماجرا این است که این اتفاق علاوه بر اینکه تماماً کنترل نشده، بلکه به دلیل ادامه دار بودن ضربه‌ های سنگینی را به بافت زیستی کشور می‌ زند. خاک مثل یک سفره است که همه از آن بهره می‌ برند و اگر فقیر شود همه ضرر می‌ کنند.
 
در این گزارش مجله‌ مهر درباره این صحبت خواهیم کرد که ماجرای قاچاق خاک از کجا و چطور خبرساز شد و اصلا خاک ایران به چه کار کشورهای دیگر می‌آید؟
 
خاکی که از دهه ۸۰ قاچاق می‌ شود:
 
مدیرکل دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیط‌ زیست در گفتگو با ایسنا اشاره کرده که «قاچاق خاک‌ های ایران از دهه ۸۰ شروع شده و همچنان ادامه دارد.» او تأکید کرده که بیشتر قاچاق خاک مراتع و مزارع اتفاق می‌ افتد اما در مورد قاچاق خاک‌های معدنی گزارشی به وی نشده است. قاچاق خاک‌ های مراتع و مزارع بیشتر از استان‌ های جنوبی مانند فارس است.
 
به گفته این کارشناس و مسئول سازمان حفاظت محیط‌ زیست، مقصد خاک‌ های قاچاق ‌شده کشورهای حاشیه خلیج فارس بویژه امارات و قطر هستند که در امارات برای ساخت جزایر مصنوعی و در قطر برای خشک کردن دریا استفاده می‌شود. البته او گفته که در سال‌ های اخیر به دلیل کم شدن تقاضا و افزایش حساسیت‌ ها، قاچاق خاک تا حدی کنترل شده است.
 
صادرات خاک به بهانه گل:
 
از سوی دیگر عضو هیئت علمی مؤسسه تحقیقات خاک و آب هم تأکید کرده که «خاک یک منبع تجدیدناپذیر و یا دیرتجدیدپذیر است و تشکیل یک سانتیمتر از آن، سال‌ ها زمان می‌ برد.» حسین بشارتی می‌ گوید: «ادامه قاچاق خاک ایران که از چند سال پیش شروع شده صحت دارد و طی آن یک سری افراد سودجو با بهانه‌ های مختلف خاک حاصل‌ خیز کشور را جمع آوری و به کشورهای حوزه خلیج فارس- همچون امارات- صادر می‌ کنند تا صرف ساخت جزایر مصنوعی شود.» به گفته پژوهشگران و مسئولان برخی به بهانۀ صادرات محصولات گلدانی خاک صادر می‌ کنند، برخی هم در پوشش سیمان این کار را انجام می‌دهند.
 
نباید خام‌ فروشی کنیم:
 
مدیر کل دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیط‌ زیست همچنین معتقد است ارزش خاک‌ های معدنی کشور بسیار بالاست و هم برای تولید فولاد، آهن و مس استفاده می‌ شود، و هم در قالب صادرات و از مبادی رسمی از کشور خارج می‌ شوند که با توجه به ارزش بالای این نوع خاک، صادرات آن، هم به محیط‌ زیست، و هم به اقتصاد کشور ضربه می‌ زند.
 
او می‌گوید باید خاک معدنی را که ارزش اقتصادی بالایی دارد در کشور به فولاد و مس تبدیل کنیم و محصول و کالای تولید شده را از کشور صادر کنیم، تا ارزش‌افزوده و فرصت‌ های اشتغال آن برای کشور خودمان باشد و به عبارت ساده از خام‌ فروشی خودداری کنیم.
 
در این میان مسعود منصور، معاون حفاظت و امور اراضی سازمان‌ جنگل‌ ها، مراتع و آبخیزداری نیز در سال ۹۵ با تأیید خبر قاچاق خاک از کشور، با اشاره به اینکه قانونگذار صدور هر گونه خاک کشاورزی، مرتعی و نباتی را به خارج از کشور ممنوع کرده است، اعلام کرده که دستگاه‌ های متولی خاک باید به سرعت دور هم بنشینند و با قاچاق خاک از کشور مقابله کنند. صادر کردن خاک حاصلخیز کشور با هیچ منطقی مجاز شمرده نمی‌شود.
 
نظر رهبر انقلاب درباره توجه به فرسایش خاک:
 
قاچاق و فرسایش خاک از آن دست هشدارهایی است که در اسفندماه سال ۹۳ از سوی رهبر معظم انقلاب نیز مورد تأکید قرار گرفت. حضرت آیت‌ الله خامنه‌ ای در دیدار با  مسئولان و فعالان محیط‌ زیست، منابع طبیعی و فضای سبز که ۱۷ اسفند ماه ۹۳ انجام شد، فرمودند: «فرض بفرمایید فرسایش خاک در کشور بر اثر سهل‌انگاری‌ ها و بدعمل‌کردن‌ها و ندانم‌ کاری‌ ها؛ فرسایش خاک چیزی نیست که بعد بشود به‌ آسانی جبرانش کرد. قضیۀ خاک، از قضیۀ آب، مهم‌ تر است. ما مشکل آب هم داریم، مشکل بزرگی هم هست، لکن برای تهیه آب راه‌ های فراوانی وجود دارد؛ برای تهیه خاک حاصلخیز این راه‌ ها دیگر وجود ندارد.»
 
دفاع از خاک تا پای جان:
 
با همه این اوصاف، همچنان هستند افراد سودجویی که در قالب سیمان، یا به عنوان خاک گلدان، به خارج از مرزهای کشور قاچاق می‌ کنند؛ آن هم بدون در نظر گرفتن اینکه این کار چه تبعاتی برای زیست کشور دارد. شاید این حرف چندان بیراه نباشد که روزگاری فرزندان این مرز و بوم برای حفظ وجب به وجب همین خاک، جان خودشان را از دست دادند، اما حالا کانتینرهایی است که همان خاک را در ازای پول، به دست بیگانگان می‌ سپارد.
 
***
 
خاک ایران همچنان قاچاق می‌ شود
 
۲۴ آذر ۱۳۹۷- ایسنا: مدیر کل دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد: قاچاق خاک‌های ایران از دهه ۸۰ شروع شده و همچنان ادامه‌دار است.
 
طی سال‌های گذشته «قاچاق خاک» یکی از موضوعات چالش‌برانگیز بوده است. علی مریدی در پاسخ به این پرسش که آیا از ایران خاک قاچاق می‌شود؟ به ایسنا، گفت: قاچاق خاک مراتع و مزارع را داریم اما در مورد قاچاق خاک‌های معدنی من گزارشی دریافت نکرده‌ام.
 
این کارشناس سازمان حفاظت محیط زیست در مورد قاچاق خاک‌های مراتع و مزارع ایران اظهارکرد: قاچاق خاک‌های مراتع و مزارع بیشتر از استان‌های جنوبی از جمله استان فارس صورت می‌گیرد.
 
مریدی در پاسخ به این پرسش که خاک‌ ایران به کجا قاچاق می‌شود، گفت: مقصد این خاک‌های قاچاق‌شده کشورهای حاشیه خلیج فارس به‌ویژه امارات و قطر است که در امارات برای ساخت جزایر مصنوعی و در قطر برای خشک کردن دریا استفاده می‌شود. 
 
وی تاکید کرد: قاچاق خاک از ابتدای دهه ۸۰ شروع شد و هنوز ادامه دارد البته در سال‌های اخیر به دلیل کم شدن تقاضا و افزایش حساسیت‌ها، قاچاق خاک تا حدی کنترل شده است.
 
مدیر کل دفتر آب و خاک سازمان حفاظت محیط زیست در ادامه با اشاره به ارزش بالای خاک‌های معدنی کشور گفت: خاک‌های معدنی هم که برای تولید فولاد، آهن و مس استفاده می‌شود و ارزش اقتصادی بالایی دارد، در قالب صادرات  و از مبادی رسمی از کشور خارج می‌شوند که با توجه به ارزش بالای این نوع خاک، صادرات آن هم به محیط زیست و هم به اقتصاد کشور ضربه می‌زند.
 
مریدی با بیان اینکه خاک عنصر ارزشمندی است و برای صادرات آن هم باید مبلغ واقعی آن گرفته شود،اظهارکرد: اعتقاد من این است که باید خاک معدنی را که ارزش اقتصادی بالایی دارد در کشور به فولاد و مس تبدیل کنیم و محصول و کالای تولیدشده را از کشور صادر کنیم تا ارزش‌افزوده و فرصت‌های اشتغال آن برای کشور خودمان باشد و به عبارت ساده از خام‌فروشی خودداری کنیم.
 
به گزارش ایسنا، دو سال پیش هم معصومه ابتکار - رئیس وقت سازمان حفاظت محیط زیست- با اشاره به برداشت بی‌رویه و حتی قاچاق خاک جزیره هرمز خواستار برخورد نهادهای نظارتی با موضوع قاچاق خاک شده و به ایسنا گفته بود: قاچاق خاک هرمز که امری غیرقانونی است، موجب مشکلات زیست محیطی می شود.
 
مسعود منصور- معاون حفاظت و امور اراضی سازمان‌جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری- نیز در همان سال ۹۵، ضمن تایید خبر قاچاق خاک از کشور، با اشاره به اینکه قانونگذار صدور هر گونه خاک کشاورزی، مرتعی و نباتی را به خارج از کشور ممنوع کرده است، در گفتگو با ایسنا اعلام کرد که دستگاه‌های متولی خاک باید به سرعت دور هم بنشینند و با قاچاق خاک از کشور مقابله کنند. صادر کردن خاک حاصلخیز کشور با هیچ منطقی مجاز شمرده نمی‌شود. خواهش می‌کنم همه دستگاه‌ها حساسیت‌های لازم را داشته باشند.
 
در گذشته تعدادی از نمایندگان مجلس هم نسبت به قاچاق خاک حساسیت نشان داده و اعلام کرده بودند که خاک ایران در پوشش سیمان، قاچاق می‌شود.