ایران دومین کشور آلوده به مین در دنیا با انواع مین و مواد منفجره در ۴۲ هزار کیلومتر مربع

minrob 20141102 بی بی سی- لیلا علی کرمی:در دسامبر سال ۲۰۰۵ مجمع عمومی سازمان ملل متحد، ۴ آوریل را بعنوان روز «آگاهی از مین و کمک به اقدامات علیه مین» نامگذاری کرد. برای اولین بار در ۴ آوریل ۲۰۰۶ سازمان ملل از کشورها خواست تا با کمک این نهاد و سازمان‌ های مرتبط– برای ایجاد برنامه‌های ملی مبارزه با مین در کشورهایی که مین و سایر ادوات جنگی، خطری جدی برای امنیت، سلامت و زندگی مردم ایجاد کرده، یا توسعه اقتصادی و اجتماعی را در سطح محلی و منطقه‌ای با مشکل مواجه می‌کند- عزم خود را جزم کرده و اقدامات اساسی انجام دهند.
 
در واقع این اقدام سازمان ملل ادامه راهی بود که از سال ها قبل توسط گروه ها و نهادهای مختلف آغاز شده بود. در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی، دکترها و پرستاران کمیته بین‌ المللی صلیب سرخ نگرانی خود را از تعداد زیاد مصدومان و کشته‌ شدگان توسط مین‌ های زمینی اعلام کردند. در آن دوران تلاش هایی برای پرداختن به معضل مین های زمینی صورت گرفت که نتیجه آن تهیه و تدوین کنوانسیون «منع مین» بود. ۱۸ سپتامبر ۱۹۹۷ بود که کنوانسیون «منع مین» یا همان کنوانسیون «اتاوا» پا به عرصه وجود نهاد تا ابزاری باشد برای جلوگیری از کشتار و مصدومیت غیر نظامیان چه در زمان جنگ و چه در زمان صلح.
 
به مناسبت بزرگداشت روز «آگاهی از مین و کمک به اقدامات علیه مین» در کشورهای مختلف در سرتاسر دنیا اقداماتی صورت می گیرد. در ایران نیز اواخر اسفند ماه سال ۱۳۹۷ وزارت دفاع، میزبان نشست بین المللی مین زدایی بشر دوستانه با حضور مقامات ارشد بین المللی نظامی و دیپلماتیک و وزیر دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح بود. هدف از این نشست صدور دانش فنی مین زدایی به کشورهای آلوده به مین، انعکاس اقدامات بشردوستانه جمهموری اسلامی ایران در حوزه عملیات مین زدایی، افتتاح مرکز آموزش بین المللی مین زدائی در ایران و ایجاد مرکز منطقه ای مین زدایی با محوریت جمهوری اسلامی عنوان شد.
 
ایران دومین کشور آلوده به مین در دنیا است. در نشست اسفند ماه ۱۳۹۷، رئیس مرکز مین زدایی یادآور شد که ۴۲ هزار کیلومتر مربع از خاک ایران در جنگ ایران و عراق به انواع مین و مواد منفجره آلوده است و این کشور بزرگ ترین قربانی است.
 
هر ساله تعداد زیادی از شهروندان ایرانی قربانی مهمات منفجر نشده باقی مانده از جنگ می شوند. در سال گذشته شصت و یک نفر در اثر انفجار مین و سایر مهمات منفجر نشده باقی مانده از جنگ کشته یا مجروح شدند، که پنج نفر از این افراد کودک بودند. سیزده نفر از این افراد، کشته شده و چهل و هشت نفر، مجروح شدند که این افراد عمدتا عضوی از اعضای بدنشان را از دست دادند. از تعداد قربانیان سال ۱۳۹۷، پنجاه نفر شهروند، چهار نفر نظامی و هفت نفر مین روب بوده اند.
 
روز ۲۸ بهمن ماه ۱۳۹۷ «سعید نیازی» به همراه خانواده اش در حال کوچ به منطقه ییلاقی همدان بودند، که در غرب کرخه مین زیر پای این پسر ۹ ساله منفجر شد. دست سعید از مچ قطع شده است و دید چمانش نیز رفته است. در حال حاضر پزشکان در تلاش هستند که چشمانش را تا جایی که می شود حفظ کنند با این امید که حداقل بینایی این کودک برگردد.عصر روز ۱۱ اسفند ۱۳۹۷ «سعیده چنانی» دختری ۱۵ ساله در منطقه «دشت عباس» شهرستان دهلران در اثر انفجار جانش را از دست داد. چند ماه پیش در ۲۹ آبان ماه ۱۳۹۷ پسری ۱۲ ساله به نام «محمد امین قالبی حاجیوند»، درست در منطقه ای که اخیراً سعید زخمی شده است، جان خود را از دست داد. او هم از عشایر بود. در اردیبهشت ماه ۱۳۹۷ بود که «شایان فرجی» پسری ۱۲ ساله در راه برگشت از مریوان به سنندج وقتی برای استراحت در کنار جاده توقف کرده بودند، در اثر انفجار مین دو دست و چشمهایش را از دست داد.
 
در زمینه آگاهی رسانی از خطرات مین اقداماتی صورت گرفته اما نکته قابل تامل، کمیت و کیفیت کارهای انجام شده است. اکثر این اقدامات به صورت مقطعی انجام شده و تداوم نداشته و مهمتر آنکه همه مناطق را تحت پوشش قرار نداده، هنوز روستا‌ها و مناطقی هستند که ابتدایی‌ترین آموزش در چگونگی‌ مواجه با مین را ندیده اند.
 
«مارک ‌آخرمن» نماینده کمیته بین المللی صلیب سرخ در تهران در نشست اسفند اعلام کرد که صلیب سرخ پروژه آگاه سازی خطر مین را در ایران اجرا می کند. او در این نشست گفت: «تفاهم نامه را با وزارت امور خارجه و مرکز مین زدایی ایران برای مقابله با مشکلات مین امضا کرده ایم تا در راستای آگاهی رسانی، تبادل دانش و حمایت از فعالیت های مین زدایی اقدام شود. پنج استان ایران در مساحتی معادل کشور سوئیس با مین های بجا مانده از جنگ درگیر هستند که حجم قابل توجهی را نشان می دهد. صلیب سرخ جهانی آمادگی دارد به منظور پاکسازی بقایای باقی مانده از مین در ایران کمک کند.»
 
کنوانسیون «منع مین» کشورهای عضو را به همکاری در پاکسازی، کمک به مصدومان مین و بازگرداندن آنها به جامعه دعوت می‌کند. معاهده منع مین و کنوانسیون مهمات خوشه ای دو سند بین المللی مهم هستند که بر اساس مفاد آنها کشورهای عضو، متعهد به همکاری با قربانیان مین و یا سایر مهمات منفجر نشده باقیمانده از جنگ شده اند. در راستای اجرای این دو سند برنامه های کاری کارتاگنا و وینتیان به طور مشخص تعهداتی را برای کشورهای عضو در راستای بهبود کیفیت زندگی قربانیان مین و یا سایر مهمات منفجر نشده باقیمانده از جنگ در نظر گرفته اند. علاوه بر این اسناد، کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت، جامع ترین چارچوب را برای رسیدگی به نیازمندی ها و حقوق تمام افراد دارای معلولیت، به ویژه قربانیان مین و سایر مهمات منفجر نشده باقیمانده از جنگ، وضع نموده است.
 
اگر چه ایران همواره خود را پشتیبان اقدامات ملی، منطقه ای و بین المللی در حوزه پاکسازی مناطق آلوده به این مهمات دانسته، اما به کنوانسیون منع مین و کنوانسیون مهمات خوشه ای نپیوسته است و از این رو می توان ادعا کرد که در این حوزه تعاملی شایسته با جامعه جهانی ندارد.
 
لیلا علی کرمی، وکیل دادگستری