لطیف زمانی، وکیل روح‌ الله زم: نامه‌ ای به وزارت امور خارجه فرانسه فرستاده‌ ام و خواسته‌ ام توضیح دهد چه بر سر آقای زم آمده است و تا حالا برای او چکار کرده‌ اند؟ - جامعۀ ایرانی های خارج از کشور، باید به آدم ربایی حساسیت داشته باشد

Tafakol2-1 ایران وایر- شاهد علوی: «آقای زم حدوداً ده روز پیش از انتشار خبر ربوده‌ شدنش، به من زنگ زد و گفت شخصی ثروتمند از ایران با ایشان تماس گرفته و گفته است مایل به سرمایه‌ گذاری کلان در بریتانیا است و نیاز به راهنمایی دارد و من شما را معرفی کرده‌ ام. در یک گفتگوی تلفنی ٣ نفره، صحبت کردیم و قرار شد رزومه‌ اش [جمع بندی اش] را بفرستد. من یقین دارم بین این شخصی که مدعی سرمایه‌ گذاری بود و می‌ گفت پول هنگفت دارد، با داستان عراق و وعده‌ هایی که به آقای زم داده بودند، ارتباطی وجود دارد.»
 
این صحبت‌ های «لطیف زمانی»، وکیل ایرانی ساکن لندن و صاحب دفتر وکالت ویکی‌ بای‌ لاو است که از سال ۲۰۱۷ وکالت «روح‌ الله زم» را برعهده دارد.
 
روح‌ الله زم، مؤسس و مدیر مسئول کانال تلگرامی پرمخاطبِ آمد‌نیوز/ صدای مردم، بنابر خبرهای منتشر شده، روز شنبه در بغداد پایتخت عراق ناپدید شد و آنچنان‌ که بعداً اعلام شد، با همیاری مأموران امنیتی عراقی ربوده و به ایران بازگردانده شد.
 
آقای زمانی می‌ گوید، اگرچه او برای اطلاع از آنچه بر سر آقای زم آمده است با وزارت خارجه فرانسه مکاتبه کرده است، اما معتقد است تا زمانی که جامعۀ ایرانی خارج از کشور به‌ طور جدی در مورد این مسائل موضع‌ گیری نکند و احساس مسئولیت نکند، تغییری در رفتار جمهوری اسلامی در خارج از کشور دیده نخواهد شد و جامعۀ جهانی هم رفتار مسئولانه‌ ای در این مورد در پیش نخواهد گرفت. گفتگوی لطیف زمانی با ایران‌ وایر را در ادامه می‌ خوانید.
 
شما از چه زمانی وکالت روح‌ا لله زم را بر عهد دارید و موضوع وکالت شما چیست و در چه حوزه‌هایی نافذ است؟
 
• من از سال ۲۰۱۷ وکیل آقای زم هستم. آن زمان، بعنوان وکیل ایشان پیگیر مسألۀ یکی از دامنه‌‌ های اینترنتی متعلق به ایشان بودم. این دامِیْن (domain) ظاهراً از سوی سپاه پاسداران مصادره شده بود و من به وکالت از ایشان از شرکت ارائه‌ دهندۀ دامنه، برای پس گرفتن آن شکایت کردم. آن وکالت دو بار دیگر هم برای پیگیری موضوعات دیگری، تمدید شد و اکنون معتبر است. من اکنون برای پیگیریِ کلیۀ مسائل مربوط به آقای زم و وکالت ایشان در محاکم قضائی و مراجعات قانونی، وکالت تام دارم و این وکالت‌ نامه امکان را به من می‌ دهد، در هر جای دنیا لازم باشد، از حقوق ایشان دفاع کنم.
 
پس از انتشار خبر بازداشت آقای زم، خانواده ایشان با شما برای شروع اقدامات حقوقی تماس گرفته‌ اند؟
 
• تا این لحظه متأسفانه از سوی خانوادۀ آقای زم برای پیگیریِ حقوقیِ ربودن و بازداشت ایشان، از من درخواستی نشده است. من البته بنابر تعهد اخلاقی، خودم را در حد توانم، مکلف به پیگیریِ وضعیتِ آقای زم می‌ دانم و بر این اساس،‌ نامه‌ ای به وزارت امور خارجه فرانسه فرستاده‌ ام. رونوشت این نامه را هم برای شورای حقوق بشر سازمان ملل و دادگاه حقوق بشر اروپا فرستاده‌ ام. من از وزارت خارجه فرانسه خواسته‌ ام توضیح دهد چه بر سر آقای زم آمده است و با توجه به خطر جدی که جان او را تهدید می‌ کند تا حالا برای او چکار کرده‌ اند و خواستار اقدام جدی و سریع دولت فرانسه در مورد ایشان شده‌ ام.
 
در هفته‌ ها و روزهای منتهی به ربودن و بازداشت روح‌ الله زم، ایشان تماس و یا دیداری با شما نداشتند؟
 
• آقای زم حدوداً ده روز پیش از انتشار خبر ربوده‌ شدنش، به من زنگ زد و گفت شخصی ثروتمند از ایران با ایشان تماس گرفته و گفته است مایل به سرمایه‌ گذاری کلان در بریتانیا است و نیاز به راهنمایی دارد و من شما را معرفی کرده‌ ام و بعد از من خواست یک قرار گفتگوی ٣ نفره آنلاین بگذاریم تا این شخص در مورد برنامه‌ اش مشورت بگیرد. این تماس برقرار شد و در یک گفتگوی تلفنی ٣ نفره، علاوه بر من و روح‌ الله زم، آقایی که با توجه به شماره‌ اش مشخص بود از ایران تماس می‌ گیرد، پشت خط بود، در مورد برنامه‌ اش گفت. من توضیح دادم که برای شروع باید رزومه‌ ای از شما داشته باشم تا در گام‌ های بعدی و بر اساس سابقۀ کاری و تجاری شما بررسی کنیم، ببینیم چکار می‌ توانیم بکنیم. ایشان گفتند رزومه‌ اش آماده است و آن را برای من می‌ فرستد. چند روزی گذشت و خبری از رزومه ایشان نشد. من سه‌ شنبه ۱۶مهر، یعنی چند روز قبل از این سفر آقای زم، به ایشان خبر دادم که این دوستش رزومه‌ اش را نفرستاده است و به‌ این‌ترتیب فعلاً امکانی برای پیگیری درخواست ایشان وجود ندارد. آقای زم گفت عجیب است رزومه را نفرستاده است و خودش پیگیری می‌ کند و خبر می‌ دهد. و بعد هم که به این سفر رفت و ربوده شد.
 
فکر می‌ کنید بین این فرد که خودش را ثروتمند و مایل به سرمایه‌ گذاری نشان داده است و سفر روح‌ الله زم به عراق و ربوده شدنش ارتباطی باشد؟
 
• بله به نظر من بین این دو مسأله حتماً رابطه‌ ای وجود دارد. روح‌ الله زم ضربه‌ ای از اطلاعات ایران خورده بود و در تلاش بود به هر شکلی که شده است این ضربه را جبران کند. او تلاش می‌ کرد با تأمین سرمایه و تأسیس یک تلویزیون، فعالیت‌ هایش را گسترش دهد و نشان دهد کوتاه نیامده است. این فارغ از اینکه ایشان برای پرداخت حقوق همکارانش هم مشکل داشت و باید کاری برای آن می‌ کرد. در شرایطی که ایشان دنبال تأمین پول بود، کسی پیدا می‌ شود که مدعی می‌ شود توان تأمین نیاز مالی پروژه‌ های او را دارد و تلاش می‌ کند اعتماد او را جلب کند. این از نظر من، یعنی اینکه این فرد مدعی، احتمالاً توانسته است فکر و خیال روح‌ الله زم را که تأمین پول بود، در کنترل خود بگیرد. وقتی آدمی فکرش در کنترل کسی قرار گیرد، جسمش به‌ راحتی قابل‌ جابجایی است. من یقین دارم بین این شخصی که مدعی سرمایه‌ گذاری بود و می‌ گفت پول هنگفت دارد، با داستان عراق و وعده‌ هایی که به او داده بودند، ارتباطی وجود دارد.
 
آقای زم پیش از سفر به عراق، با شما در مورد این سفر مشورت نکرد؟
 
• خیر، روح‌ الله زم در مورد سفرش به عراق یا برنامه‌ اش برای چنین سفری با من مشورت نکرد و من تازه زمانی فهمیدم ایشان به عراق رفته است که بلیت سفر ایشان به عراق در رسانه‌ ها منتشر شد و ربوده‌ شدنش از آنجا مطرح شد و بعد به نقل از مقامات عراقی خبر بازداشت ایشان در آنجا تأیید شد.
 
با توجه به پناهنده بودن آقای زم در فرانسه، به نظرتان مقامات فرانسوی در مورد امنیت ایشان و یا ممانعت از سفر ایشان به عراق کوتاهی نکرده‌ اند؟
 
• این یک مسأله حقوقی است و من نمی‌ توانم با اطمینان بگویم مقامات امنیتی یا مسئول در فرانسه، در این مورد کوتاهی کرده‌ اند، یا نه. می‌ دانیم که عراق کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو در مورد پناهندگان را امضا نکرده‌ است. من نمی‌ دانم که اگر گرفتن ویزا روی تراول داکیومنت (همان پاسپورت پناهندگی) ایشان صحت داشته باشد، تحت چه شرایطی ویزا روی آن صادر شده است، چون اصولاً چنین چیزی نباید ممکن باشد. اگر پاسپورت ایرانی گرفته باشد که به معنای پس دادن پناهندگی است و مسأله‌ اش فرق می‌ کند. ما هنوز نمی‌ دانیم ایشان به چه شکلی و با چه مدرکی سفر کرده است. من از وزارت خارجه فرانسه درخواست کرده‌ ام این اطلاعات را به ما بدهند تا بدانیم اصولاً ایشان چگونه سفر کرده است.
 
با بررسی که ما کردیم، دریافتیم که شماره پاسپورت ثبت‌ شده برای آقای زم در وب‌ سایت شرکت هواپیمایی که با آن سفر کرده‌ اند همان شماره پاسپورت پناهندگی ایشان است. به‌ این‌ ترتیب باید دولت فرانسه در مورد وضعیت ایشان به‌ صورت مضاعف مسئول دانست؟
 
• برای اینکه روی پاسپورت پناهندگی ایشان ویزا صادر شده باشد، باید هم ایشان را سفارش کرده باشند و هم یک اطمینان بالایی به ایشان برای این سفر داده باشند. اگر چنین چیزی رخ داده باشد، دولت فرانسه قطعاً مسئولیت دارد، چون فرد با پاسپورتِ پناهندگیِ فرانسه سفر کرده است و در جریان سفر ناپدید شده است که البته حالا می‌ دانیم از سوی جمهوری اسلامی ربوده شده است. در این شرایط هر دو کشور فرانسه و عراق در قبال وضعیت آقای زم، مسئولیت دارند. عراق چون می‌ تواند بگوید کنوانسیون را امضا نکرده است، مسئولیت کمتری متوجه خودش می‌ کند، اما فرانسه قطعاً در مورد سفر و ربودن آقای زم مسئولیت دارد، حتی اگر آقای زم با اصرار خودش سفر کرده باشد. روح‌ الله زم را فریب دادند، اما ایشان هر چقدر هم ساده باشد، این‌ قدر ساده نیست که اربعین که حداقل یکی، دو میلیون طرفدار آقای خامنه‌ ای آنجا هستند، بدون هیچ تضمینی عازم عراق شود. اگر روح‌ الله زم با پای خودش تا آنجا رفته باشد، یعنی اطمینان کاملی به او داده‌ اند، اما آنجا که رسیده است، او را ربوده‌ اند.
 
آیا در شرایط فعلی و با استفاده از ظرفیت‌ های حقوقی در اروپا، به لحاظ حقوقی، راهی برای پیگیریِ وضعیتِ روح‌ الله زم و طرح شکایتِ مؤثر، وجود دارد؟
 
• شکایت، حق هر انسانی است، بخصوص وقتی فردی که به وکالت از او طرح شکایت می‌ کنیم، اسیر باشد و در وضعیتی چنین خطرناک گرفتار شده باشد؛ اما چنین شکایتی مستلزم فراهم کردن دست‌ کم ٢ شرط است. نخستین شرط، تأمین هزینه‌ های مالیِ طرحِ چنین شکایتی است، چون روند قضائی پر هزینه‌ ای دارد. و دوم اینکه، بهرحال خانوادۀ درجهۀ یک آقای زم باید قدم اول را برای طرح چنین دادخواستی بردارند. متأسفانه اکنون هیچ‌ کدام از این شرایط فراهم نیست. همسر آقای زم، هنوز با من تماس نگرفته‌ اند. ممکن است به این خاطر باشد که با ایشان تماس گرفته باشند که شما صبور باشید و با جایی و کسی تماس نگیرید تا مسائل را خودمان حل کنیم که در واقع نوعی امیدواریِ کاذب است. این، البته حدسِ من است، چون بهرحال خانم زم من را می‌ شناسند و شمارۀ تماس و راه‌ های ارتباطی با من را هم می‌ دانند.
 
به مسأله احتمال توصیه به سکوت اشاره کردید. این مسأله، در برخورد با خانوادۀ زندانیان سیاسی در ایران، سابقه دارد؛ اما اینکه بتوانند کسی را خارج از ایران هم وادار به سکوت کنند، نسبتاً تازگی دارد. برای نمونه آقای مازیار که با عنوان مدیر فنی آمدنیوز شناخته می‌ شوند، پس از چند گفتگوی رسانه‌ ای، از دسترس خارج شدند و حتی در مورد امنیت و سلامت ایشان نگرانی‌ هایی مطرح شد.
 
• در مورد آقای مازیار، من خبر دارم که حال ایشان خوب است. اینکه ایشان به ناگاه تصمیم گرفتند راه‌ های تماس را قطع کنند، ممکن است ناشی از دو موضوع باشد. موضعِ نخست ممکن است دلخوری و نا امیدی از بهبودِ وضعیت و خستگی از مصاحبه‌ های فشرده در چند روز نخست برای اطلاع‌ رسانی در موردِ وضعیتِ آقای زم باشد که قابل‌ درک است. موضوع دوم، احتمال دریافت تهدید است و اینکه در واکنش به این تهدید، ترجیح داده باشند، سکوت کنند. البته من امیدوارم واکنش به تهدید نباشد، چون این خیلی نومید کننده است که حتی در پاریس هم با یک تشر و تهدید تلفنی، شما وادار به سکوت شوید. این خیلی جای تأسف دارد، من امیدوارم این‌ طوری نباشد. بهرحال من خبر دارم، ایشان خوشبختانه الان سلامت و خوب هستند، اما واقعاً نمی‌ دانم دلیلِ اصلیِ سکوتِ ایشان، چیست.
 
گفتید عراق کنوانسیون ۱۹۵۱ ژنو برای پناهندگان را امضا نکرده است، آیا این نافیِ مسئولیت عراق برای حفاظت از پناهندگان پذیرفته شده در سایر کشورها، هنگامِ سفر به این کشور است؟
 
• اینکه عراق کنوانسیون را امضا نکرده است، نافی مسئولیت‌ های بین‌ المللی این کشور، بعنوان عضوی از جامعۀ جهانی، نیست. طبعاً اگر فرانسه به عراق فشار بیاورد و از آنها توضیح بخواهد، آنها ناچار هستند، مسئولیت بپذیرند و توضیح دهند؛ اما بهرحال، همین گام نخست، نیازمندِ فشارِ افکار عمومیِ ایرانی به فرانسه و اقدام حقوقیِ مؤثر، برای پاسخگو کردن دولت فرانسه، است. این پیگیریِ حقوقی هم با توجه به هزینه‌ ها و دشواری‌ هایی که دارد، بدونِ همتِ عالیِ جامعۀ ایران خارج از کشور، ممکن نخواهد شد. برای شروع، باید خانواده، خواستارِ پیگیریِ وضعیتِ ایشان شوند و سپس منابعِ مالیِ چنین پیگیری، تأمین شود، تا بتوان اقدام حقوقی را شروع کرد.
 
و شما امیدوارید جامعه ایرانی خارج از کشور، آدم‌ ربایی را خطری جدی برای امنیت همگانی تلقی کند و به این موضوع حساسیت جدی نشان دهد؟
 
• جامعه ایرانی خارج از کشور در این مورد قطعاً مسئولیت دارد. تا وقتی این جامعه به این باور نرسد که فارغ از علایق سیاسیِ فرد و تصوری که از فرد قربانیِ سرکوب دارد، هر فردی حقوقی ذاتی دارد که او را مستحق حمایت می‌ کند، نمی‌ توان امید داشت، در خارج از کشور، بتوانیم کار جدی انجام دهیم. پیش‌ از این هم مسائل بسیاری رُخ داده اند و بعد از مدتی فراموش شده اند، چون اراده‌ ای برای کار جمعی، حولِ آن، نداشته‌ ایم. مهم نیست، روح‌ الله زم، فریب خورده است، یا نه. مهم این است که این فرد، ناخواسته به جایی برده شده است و حقوق بنیادی‌ اش نقض شده است. طبعاً جامعۀ خارج از کشور، باید به این حساسیت داشته باشد.
 
از سوی دیگر، به لحاظ حقوقی، این رفتارها می‌ تواند هزینه‌ ای متوجۀ جمهوری اسلامی بکند، یا در شرایط فعلی باید انتظار تکرار اینگونه آدم‌ ربایی‌ ها و تهدیدها را داشته باشیم؟
 
• این رفتارها در صورت پیگیری جدی، حتماً هزینه‌ ها و تاوانی را متوجۀ نظام سیاسی حاکم بر ایران خواهد کرد که در نتیجۀ آن، تکرار این رفتارها را برایش مسأله ساز و دشوارتر خواهد کرد. مسألۀ اصلی این است که جامعۀ ایرانی خارج از کشور، خودش، باید از خودش، محافظت کند. می‌ دانیم که دولت‌ های خارجی، دنبالِ منافع خودشان هستند و تا زمانی که هماهنگی و فشار جمعی ما نباشد، وضعیت تغییر نخواهد نکرد. وقتی ارادۀ جمعی ما باشد، طبعاً جامعۀ بین‌ الملل ما را جدی‌ تر خواهد گرفت و مسئولیت‌ پذیرتر خواهد شد و کار برای حکومت ایران هم دشوارتر خواهد شد. خودمان اگر بلند شویم و نگوییم به ما ربطی ندارد، حتماً وضع ما بهتر خواهد شد.
 
اجازه بدهید این را هم اضافه کنم. جمهوری اسلامی ۴ ماه پیش فیلمی به نام ایستگاه پایانی دروغ، منتشر کرد تا نشان دهد خودشان روح‌ الله زم را کنترل می‌ کنند. این یعنی اینکه، اگر در سایت و کانال آمدنیوز دروغ بود، خودشان دروغ‌ ها را به ایشان می‌ دادند تا منتشر شود. تمام تلاش آنها این بود، نشان دهند که خودشان روح‌ الله زم را کنترل می‌ کنند. حالا او را دزدیده‌ اند و می‌ گویند بزرگ‌ ترین تهدید امنیتی را گرفته‌ اند و تازه برای همین، از مرجع تقلید هم مایه می‌ گذارند و هزار برنامه می‌ چینند تا ایشان را بربایند و مشکلات داخلی خودشان را با این، حل کنند. از جمهوری اسلامی باید پرسید، بالاخره روح‌ الله زم یک تهدید بزرگ امنیتی بود، یا آدمِ ساده‌ دلی که در چنگِ خود شما بود؟