بی‌ برنامگی و آشفتگی و ضعف مدیریت عامل نابودی جنگل ‌ها/ نابودی سالانه ۶۰ هزار هکتار از جنگل‌ های بلوط - مواجهه با حملۀ ٣ نوع آفت بیش از ۲۰۰ هزار هکتار از جنگل ‌های بلوط خوزستان

Atashsouzi jangal andika حدود ۷۰ درصد از جنگل‌ های زاگرس، بعنوان بزرگ ‌ترین دارایی اکولوژیکی ایران را بلوط تشکیل می ‌دهد که طی سال ‌های اخیر، به دلایل مختلف و در کنار سکوت سرد مسئولان، خسارت‌ های جبران ‌ناپذیری به این جنگل‌ ها وارد شده است.
 
به گزارش خبرنگار ایلنا از خوزستان، درخت بلوط یکی از درختان مفید است که نقش مهمی در اکوسیستم مناطق زاگرس نشین دارد و بعنوان‌ درخت ملیِ بسیاری از کشورها محسوب می ‌شود. عشایر ایران همواره از میوه درختان بلوط بعنوان مکمل قوت لایموت خود استفاده کرده و علاقه و تعصب خاصی نسبت به اینگونه خوراکی و دارویی دارند.
 
 جنگل ‌های زاگرس با گستردگی در ۱۱ استان کشور با ۶ میلیون هکتار مساحت، ۴۰ درصد جنگل ‌های ایران را تشکیل می ‌دهند و حدود ۷۰ درصد تیپ گونه ‌های جنگلی زاگرس را بلوط ‌ها شامل می‌ شوند.
 
جنگل ‌های بلوط، این روزها حال‌ و روز خوشی ندارند و هرچند وقت یکبار‌ شاهد آتش ‌سوزی، حملۀ اَره به دستان برای تبدیل بلوط به زغال، حملۀ آفت ‌ها، ریز گردها و بسیاری عوامل دیگر به اینگونۀ درختی با ارزش هستیم.
 
بیش از ۲۰۰ هزار هکتار از جنگل ‌های بلوط خوزستان مورد حملۀ آفت ‌ها:
 
هوشنگ فرجی، خبرنگار و فعال حوزه محیط ‌زیست، دراین‌ باره می ‌گوید: کاشت یک نهال بلوط تا زمان به میوه نشستن، ۵۰ سال به طول می ‌انجامد و نیاز به مراقبت‌ های ویژه دارد.
 
او می ‌گوید: هر درخت بلوط بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ سال عمر می‌ کند، به همین‌ خاطر عشایر علاقه و اُنس شدیدی به این درخت دارند.
 
فرجی با ابراز تأسف از کاهش نزولات آسمانی طی ۳۰ سال اخیر، ادامه می‌ دهد: بیش از ۳۵۰ هزار هکتار از جنگل ‌های چهارمحال بختیاری، ۸۷۳ هزار و ۶۰۰ هکتار از کهگیلویه و بویر احمد و ۹۰۰ هزار هکتار از جنگل‌های خوزستان از بلوط تشکیل شده است.
 
وی اضافه می‌کند: در حال حاضر بیش از ۲۰۰ هزار هکتار از جنگل ‌های بلوط خوزستان  با حمله ٣ نوع آفت پروانه برگ‌ خوار، کرم زغالی (تنه خوار) و کرم ریشه خوار مواجه گردیده و استان‌ های یادشده نیز با آمار بیشتر در خطر نابودی قرار گرفته ‌اند.
 
این فعال محیط ‌زیست، می ‌گوید: متولیان منابع طبیعی و آبخیزداری استان ‌های یادشده با بستن دیواره‌ های نگهدارندۀ آب در پای هر درخت بلوط، تلاش خود را برای سیراب شدن ریشۀ درخت و همچنین کاشت نهال برای جلوگیری از نابودی زاگرس بکار بستند، اما برای ادامۀ حیات مراتع طبیعی و صیانت از جنگل ‌ها که علاوه بر درخت بلوط، درختان دیگری مانند بادام کوهیگ کیکُم، ارزن، گردو، زالزالک (سیستن)، کلخنگ، بن (بنک) به وفور یافت می ‌شوند، نیازمندِ عزم ملی است.
 
دخالت‌ های بشر باعث کاهش زادآوری درخت ‌های بلوط:
 
محمد جلیلی یکی دیگر از فعالان‌ محیط‌ زیست حوزۀ زاگرس، می ‌گوید: برداشت بی‌ رویه، طرح‌ های عمرانی و جاده ‌سازی، شخم زدن و فرسایش خاک ناشی از دخالت‌ های بشر، باعث کاهش زادآوری جنگل‌ های بلوط شده است.
 
او می ‌افزاید: جنگل ‌های زاگرس در کمربند خشک و در مجاورت بیابان‌ ها قرار دارد؛ تغییر اقلیم، کمبود آب و کاهش آب ‌های زیرزمینی منجر به هجوم بیماری ‌ها شده است.
 
آسیب‌ پذیری جنگل ‌های بلوط ماحصل بی ‌برنامگی سازمان جنگل ‌ها:
 
هژیر کیانی دبیر انجمن دوست داران طبیعت و محیط‌زیست خوزستان، در این‌ باره، اظهار کرد: اتفاقاتی که برای بزرگ ‌ترین دارایی اکولوژیکی ایران می ‌افتد، ماحصل یک بی ‌برنامگی در سازمان جنگل ‌های حوزۀ زاگرس است.
 
وی می‌ افزاید: این جنگل ‌ها که عمدتاً از بلوط تشکیل می‌ شوند، بین ۴۰ تا ۵۰ درصد منابع آب کشور را تولید می‌ کنند و آنقد‌ر برای ایران سود و منفعت دارند که لازم است یک برنامۀ جامع برای نجات و احیای آنها داشته باشیم.
 
کیانی می ‌گوید: هیچگاه به مردم محلی آموزش ندادیم که می‌ت وان بجای زغال کردن درختان بلوط، گیاهان دارویی کاشت و با دارایی ‌های فرهنگی و معماری سنتی، اقامتگاه بوم‌ گردی که هزینه ‌های پایینی دارد، ایجاد کنیم.
 
دبیر انجمن دوست داران محیط ‌زیست خوزستان با بیان اینکه هر بلوط بر اساس کارشناسی ‌های متعدد حدود یک میلیارد تومان ارزش اکولوژیکی دارد، اضافه می ‌کند: بلوط در اکسیژن سازی، تثبیت خاک، ذخیره‌ سازی آب، حفظ یک زیست‌ بوم، سرپناهی برای حیاط وحش و همچنین ارزش‌ های گردشگری نقش دارد.
 
تجهیز جوامع محلی، یکی از راه‌ های کم ‌هزینه برای حفظ جنگل ‌های بلوط:
 
او به تجهیز جوامع محلی برای حفظ درختان بلوط تأکید کرده و تشریح می ‌کند: جنگل ‌های زاگرس آنقدر‌ اهمیت دارند که برای هر استان، بالگرد ویژۀ آبپاش در مواقع آتش ‌سوزی خریداری شود.
 
کیانی ادامه می‌دهد: اگر توانایی خرید این تجهیزات را ندارند، با ساماندهی تیم ‌های محلی اطفا حریق، می‌ توان با خرید تجهیزات اولیه برای هر فرد و بیمۀ حادثه، گام بزرگی برای حفظ این‌ جنگل ‌ها برداشت.
 
وی عنوان می ‌کند: جنگل‌ های بلوط، آب را تولید و وارد سفره‌ های آب زیرزمینی می ‌کنند و باعث ذخیره‌ سازی و پایداری چشمه ‌ها و تبدیل آن به رودخانۀ بزرگی مانند کارون می ‌شوند.
 
دبیر انجمن دوست داران محیط ‌زیستِ خوزستان، تصریح می ‌کند: ادارۀ منابع طبیعی و آبخیزداری از لحاظ امکانات و نیرو بسیار ضعیف است. بطور‌ی‌ که جنگل‌ های ۴۰۰ هزار هکتاری ایذه و دهدز را ۱۶ نیرو باید مدیریت کنند.
 
مرکز تحقیقات تخصصی برای پژوهش و حفظ درخت بلوط نداریم:
 
او با ابراز تأسف از بی ‌توجهی ‌ها نسبت به درخت بلوط، می ‌گوید: ما مرکز تحقیقات تخصصی که به ‌صورت جدی روی درخت بلوط و پژوهش کامل و جامع در نقاط مختلف زاگرس انجام دهد، نداریم.
 
کیانی اضافه می ‌کند: ریز گرد، نه ‌تنها بر روی درخت بلوط، بلکه روی سطح برگ هر گیاهی بنشیند، عامل خشکیدگی‌ می‌ شود و بهترین بستر را برای تولید آفت و بیماری بلوط محیا می ‌کند.
 
او می ‌افزاید: بیماری زغالی یا خشکیدگیِ بلوط، دلیل مشخص و قانع ‌کننده به ‌صورت پژوهشی و درمانیِ مشخص ندارد. با این ‌حال، کارهایی به ‌صورت منقطع، مثل حذف سرشاخه ‌ها، سوزاندن و هرس آن‌ ها انجام می ‌دهند.
 
کیانی بار دیگر تصریح می‌کند: اگر یک درصد اعتباراتی که در دشت‌ های خوزستان برای ریز گردها هزینه شد که بسیاری از آن بیهوده بود، صرف توانمندسازی جوامع بشری در شمال و شمال شرق خوزستان می‌ شد، بسیاری از مشکلات سومین رویشگاه زاگرس با حدود یک ‌میلیون هکتار جنگل بلوط، حل می ‌گردید.
 
وی می ‌گوید: به دلیل توسعۀ جاده ‌ها، علاقه ‌مندی مردم به گردشگری در طبیعت و پوشش گیاهی خوب به خاطر بارش‌ های ۲، ۳ سال اخیر، بستر مناسبی برای توسعه و گسترش آتش‌ سوزی بوجود آورده است.
 
زاگرس هنوز توان باروری و احیای خود را دارد:
 
کیانی در پایان اضافه می‌ کند: بالای ۸۰ درصد آتش ‌سوزی ‌ها عامل انسانی دارد که بیشتر از عدم آموزش و آگاهی و روشن کردن آتش برای کارهای غیرضروری است. زاگرس هنوز توان باروری و احیای خود را دارد، کافی است انسان‌ ها دست خود را از طبیعت کوتاه کنند.
 
جنگل‌ های زاگرس، بخصوص بلوط، زینت ‌بخش اکوسیستم محیط ‌زیست و امانت الهی و سد بیولوژیک در مقابل ریز گردها به مرکز کشور است که ضربات سنگینی بر جنگل‌ های زاگرس وارد می‌ کند.
 
طبق برآوردهای سال گذشته، سالانه ۶۰ هزار هکتار از جنگل‌ های بلوط نابود می ‌شوند. نابودی درختان بلوط، یعنی نابودی زیستگاه بسیاری از جانوران، کاهش آب سفره‌ های زیرزمینی، کاهش تثبیت خاک، تعدیل سازی و تصفیۀ آلودگی ‌های هوا، آسیب گردشگری طبیعت و بسیاری از مسائل دیگر است.
 
درختانی که سال ‌های زیادی را گذرانده‌ اند تا به این قامت و زیبایی برسند، کسری از ساعت، در آتش‌ سوزی نابود، طی‌ چند ساعت توسط اَره به دستان، قطع و طی چند هفته توسط آفت، نابود می ‌شوند که نشان از بی‌ برنامگی، آشفتگی و وارد نبودن مسئولین در مدیریت است.
 
درختان بلوط در سکوت سرد مسئولین نفس شان بند آمده و طبیبی بر زخم‌ های آن ‌ها یافت نمی ‌شود؛ هرچند جوامع محلی و فعالین محیط ‌زیست تا حدودی از سرعت نابودی آن ‌ها می‌ کاهند، ولی کافی نبوده و نیازمند برنامه ‌ای جامع و ایجاد پژوهشگاه ‌های تخصصی با افرادی مجرب برای احیای آن است.
 
بلوط ‌ها، با همۀ این اتفاقات، هنوز استوار مانده ‌اند و منتظر رسیدن نوشدارویی برای التیام بر زخم ‌های خود هستند.
 
امید است مسئولان قبل از اینکه دیر شود، نگاهی عمیق‌ تر به مشکلات زاگرس داشته باشند، تا در آینده، حسرت تماشای پیر درختان رشته ‌کوه ‌های زاگرس بر دل‌ مان‌ نماند.
 
گزارش: سروش یوسفی