امکان ورطۀ اقتصاد ایران به تورم ٣‌ رقمی، و پس از آن ابَر تورم/ تورم یک سالۀ ۶۰ الی ١٠٠ درصدی تا اسفند امسال

Tavarom-Bikari-1 ایران وایر- بهرام خدابنده: در تاریخ اقتصاد از پایان جنگ جهانی دوم تا الان، سابقه نداشته است نرخ تورم در ایران در ٣ سال پیاپی بالای ۲۵ درصد باشد. اما امسال نه ‌تنها این رکورد شکسته می ‌شود، بلکه برای نخستین بار نگرانی از  تورم ٣ ‌رقمی، اقتصاد ایران را تهدید می‌کند.
 
***
 
دقیقاً ۴ ماه و ۲۷ روز از روزی می ‌گذرد که بانک مرکزی ایران با انتشار بیانی ‌ای اعلام کرد برای اولین بار در ایران اقدام به «هدف‌ گذاری تورم» کرده و هدف نرخ تورم خود را برای بازه زمانی یک‌ ساله، ۲۲ درصد، با دامنه مثبت و منفی ٢ واحد درصد، تعیین کرده است.‌
 
حالا گزارش مرکز آمار ایران از تورم مهر ۱۳۹۹ نشان می‌دهد حتی اگر به فرض محال تا پایان سال قیمت‌ها ثابت بمانند، نرخ تورم سال ۱۳۹۹ به ۳۱ درصد خواهد رسید. این تازه نقل فرض محال است که اعتبار هدف‌گذاری تورم را زیر سوال می‌برد.
 
این اقدام جسورانه شاید اگر در شرایط پایدار اقتصادی انجام می‌ شد، می ‌توانست مایه اعتبار بانک مرکزی و امیدواری به اصلاح سیاست‌ های پولی و انضباط مالی دولت باشد. اما از بد ماجرا، در دوره ‌ای اتفاق افتاد که شدیدترین متغیرهای سیاسی و اقتصادی، جامعه ایران را مثل کشتی توفان ‌زده، از این سو به آن سو، پرتاب می‌ کنند.
 
می ‌توان با اطمینان کامل گفت، روند افزایش قیمت ‌ها تا پایان سال ادامه خواهد داشت، اما این که میزان تورم چقدر باشد، دقیقاً معلوم نیست. اگر بنا باشد اوضاع مانند ماه‌ های اخیر پیش برود، حتی امکان دارد اقتصاد ایران به ورطه تورم ٣‌ رقمی، و پس از آن ابر تورم، بیفتد.
 
بگذارید به حساب و کتاب عدد و رقم ببینیم که چه اتفاقاتی ممکن است رخ دهد:
 
احتمال بدبینانه:
 
فرض کنیم در ماه‌ های آینده میزان افزایش قیمت ‌ها به اندازه ماه گذشته باشد. گزارش مرکز آمار نشان می ‌دهد نرخ تورم ماهانه در مهر ۱۳۹۹، دقیقاً ٧ درصد بوده است؛ یعنی قیمت‌ متوسط سبد ثابت کالا و خدمات خانوار به نسبت ماه گذشته ٧ درصد گران‌تر شده است. تورم ماهانۀ شهری ۷.۱ درصد ثبت شده که در جدول داده‌ های تورمی مرکز آمار ایران، بالاترین رقم ثبت شده از فروردین ۱۳۸۱ تا الان است.
 
نرخ تورم ماهانه خانوارهای روستایی هم ۶.۹ اعلام شده که سومین تورم بزرگ روستایی در ۱۹ سال اخیر است.
 
اما معنی تورم ٧ درصدی چیست. اگر فرض کنیم هر ماه سطح تورم ماهانه در همین حد باقی بماند، نرخ  تورم نقطه به نقطه در اردیبهشت ۱۴۰۰ به ۱۰۰ درصد خواهد رسید و تا آبان ماه تورم سالانه هم از ۱۰۰ درصد خواهد گذشت. در این صورت، اقتصاد ایران تنها ۶ ماه بیشتر تا تورم ٣‌ رقمی فاصله ندارد.
 
تورم نقطه به نقطه میزان افزایش قیمت‌ ها را در یک سال در نظر می ‌گیرد، اما تورم ۱۲ ماهه، یک بازۀ ٢ ساله را در نظر دارد. به همین دلیل، سرعت تغییر نرخ تورم ۱۲‌ماهه، چه در هنگام افزایش و چه هنگام کاهش، کمتر از تورم نقطه‌ ای است. تورم نقطه به نقطه ابزار مناسبی برای نشان شوک ‌های قیمتی است و تورم ۱۲ ماهه معمولا ابزار مطمئن ‌تری برای تحلیل اقتصاد در ایران است.
 
احتمال بسیار بدبینانه:
 
فرض کنیم بحران بیشتر شود و میزان تورم ماهانه ماه ‌های پیشِ رو تا حدودی از مهر ماه بیشتر شود. میزان افزایش نرخ تورم ماهانه در ٣ ماه گذشته، روند صعودی داشته است. اگر فرض کنیم این رویه بعد از آبان تداوم داشته و  تورم ماهانه افزایشی باشد، در این صورت فاجعه زودتر رخ خواهد داد.
 
اگر فرض شود متوسط تورم ماهانه در ۴ ماه آینده، ۹ درصد باشد، در این صورت تا اسفند ماه نرخ تورم نقطه ‌ای از ۱۰۰ درصد خواهد گذشت و در مهر ماه سال آینده از ۱۸۰ درصد هم عبور خواهد. در صورتی که این فرض محقق شود، در میانۀ تابستان نرخ تورم ۱۲ماهه هم، ٣ رقمی خواهد شد.
 
احتمال واقع ‌گرایانه:
 
اگر در ماه‌ های آینده میزان افزایش قیمت‌ ها به اندازه میانگین ٣ ماه گذشته باشد، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟
 
داده‌ های مرکز آمار نشان می ‌دهند، میانگین تورم ماهانه در مرداد، شهریور و مهر ماه ۵ پنج درصد بوده است. اگر فرض کنیم این روند تا پایان سال باقی بماند، در این صورت تا پایان سال نرخ تورم نقطه به نقطه از حدود ۷۰ درصد خواهد گذشت و تا سال آینده تا ۸۳ درصد پیش خواهد رفت. اگرچه تورم ۸۰ درصدی ٣ رقمی نیست، اما تقریباً ٢ برابر شدیدترین تورم ‌هایی است که مردم ایران پارسال و امسال تجربه کرده ‌اند.
 
احتمال کمی خوش‌ بینانه:
 
بحرانی که از ابتدای تابستان شروع شده است، اگر کمی فروکش کند، باز هم اوضاع چندان امیدوار کننده نخواهد بود. بگذارید فرض کنیم در ماه ‌های آینده میزان تورم ماهانه در حد میانگین تورمی ٧ ماه اول سال باشد. بر اساس داده‌ های گزارش مرکز آمار، میانگین نرخ تورم ماهانه در ٧ ماه نخست سال نزدیک ۴ درصد بوده است. اگر تا پایان سال اوضاع به همین منوال پیش برود، نرخ تورم نقطه ‌ای تا اسفند به نزدیک ۶۰ درصد و تا، در تابستان به حدود ۶۵ درصد می ‌رسد. با این که این میزان تورم کمتر از حالت‌ های دیگر است، ولی باز هم ترسناک است. باید تأکید کرد ۶۵ درصد تورم نقطه‌ ای، ۱.۶ برابر بیشتر از تورم نقطه ‌ای است که مهر ماه امسال به ثبت رسیده است.
 
احتمال خوش‌بینانه:
 
اگرچه بعید به نظر می‌رسد اما خیال کنیم اتفاق خاصی بیفتد و روند افزایش تورم کُند و متوقف شود. در این صورت، باز هم روند افزایش تورم نقطه‌ای و تورم ۱۲ ماهه ادامه خواهد داشت. اگر فرض کنیم میانگین تورم ماهانه در ماه‌های آینده تنها دو درصد باشد، در این صورت نیز باز هم نرخ تورم نقطه‌ای در پایان سال از ۴۴ درصد خواهد گذشت.
 
این رقم در واقع خوش‌بینانه‌ترین فرض ممکن برای تورم ایران، دست کم در یک سال آینده خواهد بود. رقمی که برای حتی ناپایدارترین اقتصادهای جهان هم قابل تصور نیست، در ایران از فرط خوش‌بینی مفرط امکان تحقق ندارد.